Analiza wyników badań jest jednym z najważniejszych etapów przygotowywania części badawczej pracy licencjackiej lub magisterskiej. To właśnie na tym etapie zebrane podczas badania dane zostają uporządkowane, przedstawione i poddane interpretacji. Samo zamieszczenie tabeli lub wykresu nie jest jednak jeszcze analizą. Trzeba wyjaśnić, co przedstawione wyniki oznaczają oraz w jaki sposób odnoszą się do problemu badawczego, celu pracy i przyjętych hipotez.
W tym artykule wyjaśniamy, jak krok po kroku przeprowadzić analizę wyników badań, jak przedstawiać dane w tabelach i na wykresach oraz jak formułować poprawne wnioski.
Od czego zacząć analizę wyników badań?
Przed rozpoczęciem analizy należy uporządkować zebrane dane. W przypadku ankiety warto sprawdzić między innymi:
- liczbę uzyskanych odpowiedzi,
- kompletność odpowiedzi,
- poprawność danych,
- strukturę respondentów,
- odpowiedzi na poszczególne pytania.
Dane powinny zostać przygotowane w sposób umożliwiający ich dalsze opracowanie.
Warto również wrócić do celu i problemu badawczego. Analiza nie powinna być przypadkowym opisem wszystkich uzyskanych odpowiedzi. Powinna koncentrować się na danych, które pozwalają odpowiedzieć na pytania postawione w pracy.
Jak przedstawić wyniki badań?
Wyniki można prezentować między innymi za pomocą:
- tabel,
- wykresów,
- zestawień liczbowych,
- wartości procentowych,
- średnich,
- median,
- innych miar statystycznych, jeżeli są odpowiednie dla danego badania.
Forma prezentacji powinna być dopasowana do rodzaju danych.
Przykładowo wyniki pytania ankietowego dotyczącego poziomu zadowolenia respondentów można przedstawić za pomocą wykresu słupkowego.
Jak opisywać tabelę lub wykres?
Jednym z najczęstszych błędów jest umieszczenie wykresu i pozostawienie go bez komentarza.
Po każdym ważniejszym zestawieniu warto wyjaśnić najważniejsze obserwacje.
Przykładowo:
Największa część respondentów oceniła jakość obsługi jako dobrą. Odpowiedź tę wskazało 42% badanych. Bardzo dobrą ocenę przyznało 28% respondentów, natomiast 18% określiło jakość obsługi jako przeciętną.
Taki opis pokazuje, co wynika z danych.
Nie należy jednak przepisywać wszystkich wartości z tabeli w formie tekstu. Komentarz powinien koncentrować się na najważniejszych zależnościach i różnicach.
Jak interpretować wyniki badań?
Interpretacja jest czymś więcej niż przedstawieniem liczby odpowiedzi.
Jeżeli na przykład 70% respondentów deklaruje zadowolenie z badanego produktu, analiza powinna odpowiedzieć na pytanie:
Co oznacza ten wynik w kontekście prowadzonego badania?
Można odnieść wynik do:
- celu badania,
- problemu badawczego,
- hipotez,
- charakterystyki respondentów,
- innych wyników uzyskanych podczas badania.
Interpretacja powinna być jednak oparta na rzeczywistych danych. Nie należy wyciągać wniosków, których wyniki badania nie potwierdzają.
Jak analizować odpowiedzi z ankiety?
W przypadku ankiet dobrym rozwiązaniem jest analizowanie wyników zgodnie z kolejnością zagadnień badawczych, a niekoniecznie dokładnie według kolejności pytań w formularzu.
Można na przykład stworzyć podrozdziały dotyczące:
Charakterystyki respondentów
W tej części przedstawia się najważniejsze informacje dotyczące badanej grupy.
Oceny badanego zjawiska
Tutaj analizuje się odpowiedzi bezpośrednio związane z głównym przedmiotem badania.
Czynników wpływających na badane zjawisko
Można zestawić odpowiedzi respondentów i sprawdzić, które czynniki były wskazywane najczęściej.
Oceny zależności między wybranymi zmiennymi
Jeżeli metodologia i zastosowane metody pozwalają na takie porównanie, można analizować różnice pomiędzy określonymi grupami respondentów.
Jak wykorzystać wykresy w pracy?
Wykres powinien ułatwiać odbiorcy zrozumienie wyników, a nie być jedynie dekoracją.
Najczęściej stosuje się:
- wykresy słupkowe,
- wykresy kolumnowe,
- wykresy kołowe,
- wykresy liniowe.
Rodzaj wykresu powinien odpowiadać charakterowi prezentowanych danych.
Każdy wykres powinien mieć numer i tytuł, a w razie potrzeby również informację o źródle danych.
Czy trzeba przedstawiać wszystkie wyniki?
Nie zawsze.
W pracy należy przedstawić przede wszystkim te wyniki, które są istotne z punktu widzenia celu badania i problemów badawczych.
Nie ma potrzeby tworzenia kilkudziesięciu stron tabel tylko dlatego, że ankieta zawierała wiele pytań.
Jeżeli pełny kwestionariusz lub szczegółowe zestawienia są potrzebne, można część materiałów umieścić w aneksie.
Jak formułować wnioski z badań?
Wnioski powinny wynikać bezpośrednio z przeprowadzonej analizy.
Nie powinny być jedynie powtórzeniem wyników.
Jeżeli badanie wykazało, że większość respondentów wysoko ocenia jakość obsługi, można wskazać, że uzyskane wyniki sugerują pozytywną ocenę badanego aspektu przez większość uczestników badania.
Jeżeli w pracy przyjęto hipotezy, należy również odnieść wyniki do ich weryfikacji zgodnie z przyjętą metodologią.
Najczęstsze błędy w analizie wyników
Do częstych błędów należą:
- przedstawianie wykresów bez komentarza,
- przepisywanie wszystkich wartości z tabeli,
- wyciąganie wniosków bez podstawy w danych,
- brak odniesienia do problemów badawczych,
- stosowanie nieodpowiednich wykresów,
- mieszanie wyników z ich interpretacją w sposób utrudniający odbiór,
- brak informacji o źródle danych,
- prezentowanie zbyt dużej liczby nieistotnych wyników.
Podsumowanie
Prawidłowa analiza wyników badań powinna prowadzić od uporządkowania danych, przez ich prezentację, aż do interpretacji i sformułowania wniosków. Najważniejsze jest zachowanie związku pomiędzy wynikami a celem oraz problemem badawczym.
Dobrze opracowana część badawcza nie polega na umieszczeniu jak największej liczby tabel i wykresów. Jej zadaniem jest pokazanie, co wynika z przeprowadzonego badania i jakie znaczenie mają uzyskane wyniki dla badanego problemu.